Elke vrijdag gratis beiaardmuziek

Bekijk de agenda →

Beiaardier in Barneveld, 1955 – 1985

Cees Roelofs

Speelde dertig jaar in Barneveld, zette zich in voor de uitbreiding van het carillon en werd ereburger van Barneveld.

Cees Roelofs werd op 3 april 1905 in Arnhem geboren, als zoon van Hendrik Cornelis Roelofs (die een muzikale inslag had) en Johanna Maria Schippers. Bijna zijn hele leven woonde hij in Apeldoorn. Rond 1933 trouwde hij met Truus Lammes, die blind was; samen schreven ze kinderoperettes en leidden ze een muziekschool, het Muziekinstituut Roelofs aan de Van der Heidenlaan.

Al op jonge leeftijd raakte hij onder de indruk van de Hemony-beiaard van de Eusebiustoren in Arnhem, die elke vrijdagochtend tijdens de markt werd bespeeld. Roelofs hoorde daar hoe de boeren soms met hun zware stemmen met de beiaard meezongen.

In Amsterdam volgde hij een orgelopleiding bij Frans Hasselaar, die ook de beiaard van de Oude Kerk bespeelde. Hasselaar nam hem enkele malen mee de toren in en liet hem achter het klavier plaatsnemen. Roelofs was meteen verkocht en besloot ook beiaard te gaan spelen. De eerste beginselen leerde hij van een andere leerling van Hasselaar, de eveneens blinde Willem Créman.

Mechelen

In 1930 besloot Roelofs zijn ‘beiaardbrevet’ te halen en vervolgde hij zijn opleiding bij Jef Denyn en Staf Nees aan de Beiaardschool in Mechelen. Hij beschreef Denyn als een uiterst sympathiek mens, die met zijn verbeteringen aan de beiaardinrichting én zijn fijnzinnige spel de vervallen beiaardkunst nieuw leven inblies.

Portret van Jef Denyn
Jef Denyn, leraar van Cees Roelofs in Mechelen.

Op 23 juli 1933 deed Roelofs, bij een tropische temperatuur, examen op de Sint-Romboutstoren en haalde hij zijn diploma ‘met vrucht’. Er deden vijf kandidaten mee, onder wie Jef Rottiers en Nora Johnston, de zuster van de Engelse klokkengieter Cyril Johnston. Datzelfde jaar ontmoette hij Denyn in Rhenen, waar die de nieuwe Van Bergen-beiaard inspeelde. Denyn beval zijn oud-leerling aan als toekomstige beiaardier van Rhenen, maar die raad werd niet opgevolgd.

Groepsfoto van de examenkandidaten en docenten op de trappen van een gebouw in Mechelen
Na het examen in Mechelen, 23 juli 1933. Voor: Cees Roelofs (links), Harry Beenen. Midden: Jef Rottiers, Nora Johnston, Jack Paice. Achter: Nees, Verheyden, Denyn, Van Hoof.

De crisisjaren

Net als nu was het in de jaren dertig allerminst eenvoudig om als pas afgestudeerd beiaardier aan de slag te komen. Roelofs ondervond weinig gastvrijheid van collega’s, die soms bang waren iemand in hun toren toe te laten die misschien beter speelde dan zijzelf. Wie daar geen last van had, was de Nijkerkse beiaardier Meyll, die zelf ook in Mechelen had gestudeerd. Hij liet Roelofs regelmatig op zijn beiaard spelen en ging dan zelf onder aan de toren staan luisteren.

Op 29 augustus 1931 deed Roelofs, onder het motto ‘nee heb je en ja kun je krijgen’, mee aan de derde Nationale Beiaardwedstrijd in Breda. Hij speelde toen nog geen jaar beiaard, maar met een improvisatie over het Wilhelmus eindigde hij als tweede, met slechts twee punten achterstand op de winnaar: zijn leraar Willem Créman. Daarna deed hij vaker mee aan concoursen, met succes: in 1933 in Enschede de eerste prijs, in 1934 in Amsterdam de tweede, in 1935 in Zwolle de derde prijs en de eerste prijs voor improvisatie, en in 1937 in Maastricht de eerste prijs.

Over het internationale concours van 1934 in Amsterdam vertelde hij smakelijk. Het stond volop in het teken van de ‘broekse en tuimelaarse twisten’ (zie de noot onderaan). Roelofs eindigde met minimaal verschil als tweede, achter de Belg Géo Clément, die veel indruk maakte met zijn eigen Suite Archaïque.

Amsterdam

Pas vijftien jaar na zijn diplomering kreeg Roelofs zijn eerste aanstelling. Nadat hij acht jaar de vaste vervanger van Frans Hasselaar was geweest, volgde hij die in 1948 op als beiaardier van de Oude Kerk in Amsterdam, tot 1970. Roelofs was een fervent voorstander van het tuimelaarsysteem, maar had een goede band met de voorman van het ‘broekse’ kamp, zijn oudere collega Jacob Vincent. Als ze op maandag tegelijk speelden, Vincent op het Paleis en Roelofs op de Oude Kerk, konden ze elkaar horen. Na afloop wandelden ze vaak samen naar het Centraal Station.

In 1952 wist Roelofs te bewerkstelligen dat de beiaard van de Oude Kerk tot vier octaven werd uitgebreid; in 1965 volgde een grote restauratie. Eind jaren zestig kwam een jonge Amsterdamse student hem wekelijks vergezellen om de kunst af te kijken en een minuut of tien zelf te spelen. Zijn naam: Sjoerd Tamminga.

Barneveld

In 1955 solliciteerde Roelofs in Barneveld, waar door het vertrek van Herman Teygeler een vacature was ontstaan. Hier zou hij niet minder dan dertig jaar de beiaard bespelen. Ook in Barneveld zette hij zich krachtig in voor verbetering en uitbreiding van het instrument van twee octaven. Zijn in bloemrijke stijl geschreven brieven aan burgemeester en wethouders hadden aanvankelijk weinig succes, maar na verloop van tijd kreeg hij steeds meer steun, vooral van gemeentesecretaris Lokker en de burgemeesters Van Diepeningen en Aschoff.

Omdat burgemeester Van Diepeningen het niet kon verkroppen dat Nijkerk een zwaardere basklok had dan Barneveld, werd in 1976 besloten de Barneveldse beiaard uit te breiden met de klokken es1 en as1. Een onverschillige gemeenteraad stemde, na een geestdriftige toespraak van Romke de Waard vlak voor de vergadering, unaniem voor de uitbreiding.

Roelofs was de Barnevelders zeer erkentelijk, die hem dertig jaar lang met koffie ontvingen en op zijn weg naar de beiaard begeleidden, zoals juwelier Van Dronkelaar en gemeenteambtenaar Tulp. In 1985 nam hij op tachtigjarige leeftijd afscheid. Bij die gelegenheid werd hij benoemd tot ereburger van Barneveld.

Apeldoorn en Deventer

Roelofs woonde 63 jaar in Apeldoorn, in een huis met een klein klokkenspel in de voorgevel, dat hem was aangeboden door de firma Eijsbouts. In 1987 nam hij op 82-jarige leeftijd afscheid als beiaardier van Apeldoorn. Met zijn vrouw verhuisde hij naar De Vier Dorpen in Beekbergen, waar hij weer orgel ging spelen.

Van 1930 tot 1985 was hij ook 55 jaar organist van de Doopsgezinde kerk in Deventer. Hij begon daar op twintigjarige leeftijd, nadat niemand minder dan Jan Zwart zijn proefspel gunstig had beoordeeld. Bij zijn vijftigjarig jubileum als organist ontving hij een Koninklijke onderscheiding.

De Klokkenspel-Vereniging

In 1933 werd Roelofs, op aandringen van Willem Créman, lid van de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging (opgericht in 1918). Toen die in 1998 haar tachtigjarig bestaan vierde, bezocht hij voor het laatst een jaarvergadering. Voor Romke de Waard had hij groot respect: diens populaire repertoire (Circus Renz!) ging de vakmensen soms te ver, maar voor zijn inspanningen voor de beiaardkunst had Roelofs niets dan waardering. Tot op hoge leeftijd volgde hij alle lief en leed in de beiaardwereld, van de ziekte van zijn opvolger Henry Groen tot het nieuwe concertcarillon van Boudewijn Zwart.

Noot: de broekse en tuimelaarse twisten

Aan het begin van de twintigste eeuw gold het spel van Nederlandse beiaardiers als saai en sober, met weinig versieringen en virtuoze passages. Die ‘Hollandse speelwijze’ kwam voort uit gebrekkige scholing, een dogmatische opvatting over het repertoire, en niet in de laatste plaats uit de destijds gangbare inrichting met het ‘broeksysteem’. Toen de Vlaamse beiaardier Jef Denyn vanaf 1900 het oude ‘tuimelaarsysteem’ weer in ere herstelde, bleven de Nederlanders achter bij hun zuiderburen, wier speelwijze er een was van expressie en virtuositeit. Er ontstonden kampen, en de discussies tussen noord en zuid werden met zoveel krachttermen gevoerd dat men ze spottend ‘de broekse en tuimelaarse twisten’ noemde.

Cees Roelofs aan het klavier van een beiaard

← Alle beiaardiers